ธัมมวิจยะสัมโพชฌงค์ คือธรรมที่จะสอดแทรกเข้าไปลึกถึงแก่นแท้ ว่าอันนี้เป็นเราหรือไม่ เป็นความคิดเราหรือเป็นจิตของเรา ถ้าสติเราทัน มันก็จะเห็นว่า นี้คือความคิดจัดเป็นโซนหนึ่ง นี้คือจิต จัดเป็นอีกโซนหนึ่ง อันนี้คือจิตมันสร้างขึ้นมาอีกโซนหนึ่ง เราจะสามารถรู้ได้ว่า กายของเราเป็นอย่างไร จิตของเราเป็นอย่างไร กำลังเดินเนินอยู่ในเส้นทางสายไหน กำลังดูสภาวะธรรมหรือกำลังคิดอยู่ หรือกำลังสร้างจินตนาการอยู่ นั้นคือธัมมวิจยะสัมโพชฌงค์ จะทำให้เห็นสภาวะธรรม อย่างละเอียดว่า อันนี้คือสติ สัมปชัญญะ อันนี้คือตัวตนเรา ทิฏฐิเรา อันนี้คือความอ่อนแอของร่างกายและจิตใจเรา มันจะแยกแยะออก เห็นกาย เห็นเวทนา เห็นจิต เห็นธรรม อย่างชัดเจน เรียกว่า เห็นตัวเอง เมื่อเห็นตัวเองนั่นแหละ คือเห็นสภาวะธรรมปรากฎเกิดขึ้น ฉะนั้น องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงตรัสว่า โย ธมฺมํ ปสฺสติ โส มํ ปสฺสติ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นชื่อว่าเห็นเรา(ตถาคต) โอวาทธรรม พระครูปทุมภาวนาจารย์ วิ. (หลวงพ่อวีระนนท์ วีระนนฺโท) จากธรรมบรรยายในโครงการพัฒนาจิตเพื่อพ่อ ครั้งที่ ๙๐/๖ วันที่ ๖ มิถุนายน ๒๕๖๐ สนใจดูเพิ่มเติมได้ที่ https://www.youtube.com/watch?v=irbx8vPx0gA