สัมมัปธาน ๔ สัมมัปธาน ๔ หรือ ปธาน ๔ หมายถึงความเพียรที่ชอบเป็นสัมมาวายามะ ในการปฏิบัติธรรมนั้น เราต้องมีความเพียรอย่างต่อเนื่อง ๑.สังวรปธาน คือ เพียรละบาปอกุศลที่ยังไม่เกิดขึ้นไม่ให้เกิดขึ้นเราต้องระมัดระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้นเมื่อเกิดขึ้นแล้วต้องประหารมันเสีย ๒.ปหารปธาน คือ เพียรละบาปอกุศลที่เกิดขึ้นแล้ว เราก็ทำลายล้างมันไป ๓.ภาวนาปธาน คือ เพียรเจริญทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เหมือนกับพระจูฬปันถกเขาด่าว่าตัวเองโง่ แต่จูฬปันถกยอมรับความจริง เมื่อยอมรับความจริง ตั้งใจจริง ภาวนาจริง ไม่เผลอ ไม่ขาดสติ ไม่เห็นแก่เหน็ดแก่เหนื่อย มุ่งมั่นสุดท้ายก็ไปถึงเส้นชัยที่ตนเองต้องการ ภาวะจิตตัวนี้เมื่อเกิดขึ้นแก่เราทั้งหลายทุกท่าน เกิดความสับสนเกิดความวุ่นวายในจิต กำหนดได้บ้าง ฟุ้งบ้างมันเกิดขึ้น เราอย่าท้อแท้ท้อถอย ลองนั่งดูสู้กำหนดมันไปสักระยะหนึ่ง พอมันไม่ไหวเราก็ถอยเอาฉากตั้งหลักใหม่ ปรับอินทรีย์ ปรับการเดิน ปรับการนั่ง มันไม่ไหวก็มายืน ยืนไม่ไหวก็มานอนกำหนด นั่นคือวิธีปรับปรุงปรับแต่งให้อยู่ในสภาวะอารมณ์ เพราะเรามาทุกคนต้องการสุข ต้องการบุญกุศลแต่สิ่งที่เกิดมา เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในขันธสันดาร เป็นอนุสัยบางทีพอเราตั้งใจกำหนด ที่มันขัดแย้งขึ้นมา มันกำหนดไม่ได้ จิตอย่างนี้แหละจึงเป็นจิตที่ควรจะต้องปฏิบัติให้มากขึ้น จิตที่ดีแล้วไม่ต้องปฏิบัติมากเพราะมันดี จิตที่มันมีอุปสรรคมีปัญหาเราต้องสร้างภาวะจิตขึ้นมาให้เกิดความเข็มแข็ง เกิดพลังจิตที่จะต่อสู่กับสิ่งที่เลวร้ายออกไป ที่มันครองใจเรา ให้ภาวะจิตที่เป็นบุญเป็นกุศลเป็นคุณงามความดีที่มีครองจิตและพัฒนาให้สูงขึ้นไป เป็นสภาวะจิตที่สะอาดบริสุทธิ์ นั่นคือภาวะจิตที่จะต้องทำ เมื่อการกำหนดลงไปแล้ว มันยังไม่หาย มันยังเป็นเหมือนเดิมอยู่ เราก็มาหาจุดบกพร่อง จุดอ่อนของเรา เราขาดอะไรเราเผลออะไร หรือเรานั่งเฉยๆ การนั่งเฉยๆนั้นไม่ใช่วิธีที่ดี เป็นวิธีที่อันตราย อันตรายยังไง เรานั่งเฉยๆ ดูจิตที่มันเลื่อนไหล ดูสภาวะที่มันนิ่ง ไม่ใส่ใจเลย ปล่อยเหมือนจิตลอย หากเรานั่งอยู่ที่บ้านก็ดี หรือนั่งอยู่ที่นี่ก็ดี ถ้ามีใครคนหนึ่งเปิดประตูปั้งเข้ามา ตกใจหรือวางอาสนะปั้งลงไปตกใจ สมาธิขาดเป็นโรคหัวใจได้ง่ายๆ บางคนถึงกระโดดโหยงสติแตกเลย เพราะตกใจเพราะสติไม่ได้ดำเนินไม่ได้ทำหน้าที่อยู่ขณะนั้น โอวาทธรรม พระครูปทุมภาวนาจารย์ วิ. (หลวงพ่อวีระนนท์ วีรนนฺโท) จากหนังสือ “หัวใจของกรรมฐาน” หน้า ๘๐- ๘๑ สนใจอ่านเพิ่มเติมได้ที่ http://www.watpacharoenrat.org/home/medial.php?prid=17 ที่มาของภาพ, กิจกรรมวัดป่าฯบวชเณรภาคฤดูร้อนให้แก่เด็กบนดอย จ.เชียงใหม่